Zapalenie ucha - ból, niedosłuch i infekcja po katarze

Ból ucha często dołącza do kataru i kaszlu, gdy infekcja z nosa i gardła „cofa się” do ucha środkowego przez trąbka słuchową. Nie każdy ból przy przeziębieniu to od razu zapalenie ucha - czasem to tylko ucisk od zatkanego nosa albo ból promieniujący z gardła przy połykaniu. Gdy jednak ból narasta, słuch się pogarsza albo dochodzi gorączka, warto oddzielić zwykłe przeziębienie od sytuacji, w której lekarz powinien obejrzeć ucho i zaproponować leczenie.

Ucho zewnętrzne a środkowe

Zapalenie ucha zewnętrznego dotyczy kanału między małżowiną a bębenkiem. Boli przy dotyku małżowiny, czasem po pływaniu, wilgotnej pogodzie albo drapaniu słuchawek. Zapalenie ucha środkowego siedzi za bębenkiem i najczęściej wiąże się z infekcją górnych dróg oddechowych - dokładnie z tym samym przeziębieniem, które tydzień wcześniej zaczęło się od kataru.

U dorosłych obraz bywa łagodniejszy niż u małych dzieci, ale mechanizm jest podobny: opuchnięta trąbka nie wyrównuje ciśnienia, a w uchu środkowym gromadzi się wydzielina. Lekarz ocenia, czy wystarczy obserwacja i leczenie objawowe, czy potrzebne są krople, lek przeciwzapalny albo antybiotyk - decyzja zależy od wieku, nasilenia objawów i wyglądu ucha, nie od samego faktu bólu.

Objawy, które bardziej pasują do ucha środkowego

• Stały, pulsujący ból ucha, często jednostronny, nasilający się w pozycji leżącej.
• Uczucie „zatkanego” ucha, pogorszenie słuchu, dzwonienie albo echo własnej mowy.
• Gorączka, złe samopoczucie, ból głowy - zwłaszcza gdy katar już słabnie, a ucho nadal boli.
• U niemowląt i małych dzieci: płacz przy kładzeniu, szarpanie za ucho, odmowa picia, rozdrażnienie.
• Ból gardła i kaszel mogą trwać równolegle, ale ból ucha dominuje nad resztą objawów.

Przy samym przeziębieniu ból ucha przy połykaniu często mija w kilka dni. Gdy po trzech-czterech dniach od początku infekcji ból ucha rośnie zamiast maleć, to sygnał do kontaktu z lekarzem, nie do czekania „aż samo przejdzie”.

Co można zrobić w domu, zanim zadzwonisz

Przy łagodnym bólu i braku gorączki często wystarczy odpoczynek, nawodnienie i delikatne wyrównywanie ciśnienia w uszach - przełykanie, ciepły napój, spokojne oddychanie przez nos po krótkim udrożnieniu. Nie wciskaj wata, patyczków ani „domowych kropli” do kanału, jeśli nie wiesz, czy bębenek jest cały.

Lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy stosuje się tylko według zaleceń dla danej osoby - wieku, ciąży, chorób nerek i serca oraz innych leków. Nie łącz kilku preparatów z tą samą substancją. Krople do nosa przy zatkanym nosie czasem ułatwiają pracę trąbki, ale wybór i sposób stosowania należy do lekarza albo farmaceuty, zwłaszcza u dzieci.

Ciepły kompres na małżowinę bywa kojący, o ile skóra nie jest rumiana, spuchnięta i bardzo bolesna przy dotyku - wtedy bardziej pasuje ucho zewnętrzne i warto nie zwlekać z wizytą.

Kiedy umówić konsultację

• Ból ucha trwa dłużej niż dwa-trzy dni albo wraca po krótkiej poprawie.
• Pojawia się gorączka, wydzielina z ucha, wyraźne pogorszenie słuchu albo zawroty głowy.
• Dziecko płacze bez przerwy, nie chce jeść ani pić, albo ból budzi w nocy mimo leków objawowych.
• Po leczeniu antybiotykiem objawy nie słabną w terminie, który podał lekarz - potrzebna kontrola.
• Masz cukrzycę, obniżoną odporność, implant słuchowy albo niedawno operację ucha - nawet łagodny ból warto szybciej skonsultować.

Teleporada nadaje się do opisania objawów i ustalenia, czy wystarczy wizyta w najbliższych dniach, czy trzeba obejrzeć ucho od razu. Lekarz powie też, czy w Twoim przypadku krople do ucha w ogóle wchodzą w grę - przy podejrzeniu perforacji bębenka część preparatów jest niewskazana.

Sytuacje, które nie czekają na termin „za tydzień”

• Nagły, bardzo silny ból ucha z gorączką, sztywnością karku, silnym bólem głowy albo zaburzeniami świadomości.
• Obrzęk, zaczerwienienie albo bolesność całej małżowiny z gorączką - możliwe zapalenie ucha zewnętrznego wymagające szybkiej oceny.
• Krwawienie albo ropna wydzielina z ucha u dziecka lub dorosłego z wysoką gorączką i złym samopoczuciem.
• Ból ucha po urazie głowy, wypadku albo gwałtownym hałasie (np. wybuch) - trzeba wykluczyć uszkodzenie struktur ucha.
• Paraliż mięśni twarzy, silny ból w okolicy ucha z pęcherzami na skórze - to może być inna choroba niż zwykłe zapalenie po katarze.

W takich przypadkach liczy się pilna wizyta na SOR albo pogotowie, nie domowe „doczekanie do poniedziałku”. Przy spokojniejszym obrazie - ból ucha po przeziębieniu bez alarmowych objawów - umów konsultację lekarską. Lekarz obejrzy ucho, oceni, czy potrzebne są krople, lek doustny albo sama obserwacja, i kiedy wrócić na kontrolę.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty lekarskiej. O diagnozie, kroplach do ucha i antybiotyku decyduje lekarz po badaniu, nie po samoopisie objawów z internetu.