Katar jesienią - alergia czy początek infekcji

We wrześniu i październiku katar wraca prawie u każdego, ale nie zawsze z tego samego powodu. Na dworze jeszcze pyli ambrozja i unoszą się zarodniki pleśni, a w domu, gdy kaloryfery ruszają i okna zostają zamknięte, daje o sobie znać kurz z roztoczami. Ten sam wodnisty nos może być alergią albo początkiem infekcji. Różnica ma znaczenie, bo leczenie i tempo decyzji są inne.

Ambrozja i pleśń na początku jesieni

W Polsce wczesna jesień to nadal sezon pyłków, nie tylko opadających liści. Ambrozja kwitnie późno, często od sierpnia aż do pierwszych przymrozków, a jej pyłek niesie wiatr także przez miasta. Objawy nasilają się na spacerze, przy koszeniu trawnika i w suchy, wietrzny dzień.

Obok pyłku pracuje pleśń. Wilgotne liście, kompost, drewno opałowe i niewietrzona piwnica uwalniają zarodniki. Grzebanie w stercie liści albo otwarcie piwnicy po mokrym lecie potrafi uruchomić katar i kaszel u osoby, która w lipcu czuła się dobrze. Te same zarodniki siedzą czasem w mieszkaniu, na uszczelce okna albo w łazience.

Alergia na te alergeny zwykle wraca o podobnej porze roku. Kto co wrzesień ma swędzący nos bez gorączki, ma prawo podejrzewać sezon, a nie kolejne przeziębienie złapane w windzie. Miejsce też podpowiada. Gorzej na dworze wśród liści, lepiej w suchym biurze, albo odwrotnie, jeśli źródłem jest pleśń w piwnicy, a nie pyłek na ulicy.

Roztocza, gdy rusza ogrzewanie

Gdy temperatura spada, zostajemy dłużej w mieszkaniu. Okna są zamknięte, a pierwszy sezon grzewczy podnosi kurz, który przez lato osiadł w pościeli, materacu i dywanie. Roztocza kurzu domowego żyją tam przez cały rok. Ich alergen unosi się przy ścieleniu łóżka, trzepaniu poduszki i odkurzaniu, a zamknięta sypialnia trzyma go przy nosie przez wiele godzin.

Taki katar często jest gorszy nad ranem i w nocy, a lepszy na świeżym powietrzu. To odwrotność ambrozji, przy której nos zatyka się właśnie na spacerze. Dziecko, które w wakacje spało przy uchylonym oknie bez problemu, we wrześniu budzi się z zatkanym nosem i kicha przy wstawaniu. To nie musi być wirus przyniesiony ze szkoły.

Krótkie wietrzenie, pranie pościeli w wysokiej temperaturze i ograniczenie rzeczy, w których osiada kurz, zmniejszają kontakt z alergenem. Jeśli objawy zostają albo dołącza kaszel, sam porządek w sypialni nie zastępuje rozmowy z lekarzem.

Swędzenie oczu i kichanie bez gorączki

Na alergię wskazuje zestaw, którego zwykła infekcja rzadko układa w ten sposób:

• serie kichnięć, czasem kilkanaście pod rząd
• wodnisty katar oraz swędzenie nosa, podniebienia albo uszu
• łzawienie, swędzenie oczu i zaczerwienienie spojówek bez ropnej wydzieliny
• brak gorączki i brak bólu mięśni
• objawy, które wracają w tym samym miejscu: na dworze, w piwnicy albo w łóżku

Samopoczucie bywa zmęczone, bo zatkany nos psuje sen, ale człowiek nie leży rozłożony jak przy grypie. Dziecko bawi się, je i nie ma temperatury. Taki obraz nie wyklucza wirusa w stu procentach. Alergia jest wtedy jednak pierwszym tropem, zanim sięgnie się po kolejny syrop z domowej półki.

Gorączka, kaszel i kolor śluzu

Infekcja częściej startuje od drapania w gardle. Potem dochodzi gorączka, dreszcze, ból mięśni, kości albo głowy i uczucie, że ciało jest cięższe niż wczoraj. Katar może być, ale nie jest jedyną osią choroby. Jak w pierwszych dniach wygląda różnica, opisujemy w tekście jak odróżnić grypę od przeziębienia.

Kaszel sam niczego nie rozstrzyga. Przy alergii bywa suchy, napadowy, gorszy w nocy i przy kontakcie z alergenem, gdy wydzielina spływa po tylnej ścianie gardła. Przy wirusie też bywa suchy na starcie, a po kilku dniach wilgotny. Dziecko po powrocie do szkoły może kaszleć z infekcji z klasy albo z alergicznego nieżytu, który właśnie wszedł w sezon. Kiedy taki kaszel przestaje być zwykłym ogonem po chorobie, piszemy w tekście kaszel dziecka po szkole.

Kolor śluzu też nie decyduje. Żółta albo zielona wydzielina pojawia się, gdy śluz zalega i gęstnieje: przy wirusie, przy bakterii i przy alergii. Barwa pochodzi od komórek stanu zapalnego, nie od nazwy choroby. Sam kolor nie jest dowodem, że potrzebny jest antybiotyk, i nie jest dowodem, że to wyłącznie alergia. Liczy się całość: czy jest gorączka, jak długo to trwa, czy boli jedna strona twarzy, czy oddech jest swobodny i czy objawy się cofają.

Antyhistamina nie jest diagnozą

Lek przeciwhistaminowy bywa pomocny przy alergicznym nieżycie nosa, ale tabletka na próbę nie jest rozpoznaniem. Poprawa może być zbiegiem okoliczności, bo część katarów wirusowych i tak słabnie po kilku dniach. Brak poprawy nie wyklucza alergii, bo moment podania, wiek, ciąża, astma i leki, które już są w użyciu, zmieniają wybór. U dziecka nie podaje się preparatu dorosłego tylko dlatego, że pomógł rodzicowi. Dawkę i rodzaj zostawia się lekarzowi.

Świst przy wydechu, uczucie ciasnej klatki i kaszel, który budzi w nocy, u osoby z astmą albo z podejrzeniem astmy to powód, żeby być zbadanym tego samego dnia. Alergen zaostrza astmę tak samo jak wirus. Przy świszczącym oddechu osłuchanie jest ważniejsze niż porada odłożona na jutro.

U niemowlęcia nagłe przyspieszenie oddechu, wciąganie skóry między żebrami, sinienie wokół ust, przerwy w oddychaniu albo taki niepokój, że dziecka nie da się uspokoić, to stan nagły. Dzwoń na numer alarmowy. Nie czekaj, aż katar się rozrzedzi, i nie sprawdzaj domowych leków.

Umów konsultację lekarską. Przy świszczącym oddechu albo duszności nie czekaj na teleporadę.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego ani indywidualnej porady. Decyzję o leku, także przeciwhistaminowym, podejmuje lekarz po wywiadzie.